| |
Kule Köşelerindeki Kumtaşı Mimari Elemanlar
Büyük yontulmuş kumtaşı mimari elemanlarının bir çoğunun Güney Kulesi’nin
kuzeydoğu köşesinden koptuğu düşünülmektedir. Kuzey Kulesi’nin güneydoğu
köşesinin de çok azı bulunabilen benzer elemanlardan oluştuğu anlaşılmaktadır.
Bezeme programının, taş yastık ve benzeri elemanlardan oluştuğu açık olmakla
birlikte, mimari düzenlemenin ikna edici bir rekonstrüksyonunun yapılabilmesi
için parçaların biraraya getirilmesi konusunda daha deyaylı çalışmalar
yapılması gerekmektedir. Bazı bloklar taş ustalarına ait, (tek) Frig harflerinden
oluşan semboller taşımaktadır. Ayrıca, büyük bloklardan birinin (ID 05TR17U12arc11)
üzerinde bir kenar kabartması ile çapraz bir şeridi sonlandıran dairesel
bir kabartma (Şek. 47)
izlenmektedir; bunun bir üst örtü ya da alınlığın eğimine işaret ettiği
düşünülmektedir.
Kumtaşı Başlıklar
Parçalar halinde bulunan büyük kumtaşı yastıklar (Şek. 48
başlık için ID 05TR17U12arc07), muhtemelen girişin her iki yanında yer
alan serbest konumlandırılmış ahşap dikmelerin başlıkların kenarından
kopmuş olmalıdır. Bu başlık parçalarının tahmini sayısı herbiri bir çift
yastığa sahip dört başlık ya da dört yastıklı iki başlık için yeterlidir.
Parçaların birleştirilmesi henüz tamamlanmamış olmakla birlikte, bu başlıkların
kesin biçim ve boyutlarının en azından kağıt üzerinde restore edilebileceği
umulmaktadır.
Kumtaşı Yastıklar
Yukarıdakilere ek olarak, kumtaşı başlıklar (Şek. 49’daki
ID 05TR16U14arc04 envanter numaralı yastık parçası gibi) farklı büyüklüklerde
kumtaşı parçalar bulunmuştur. Daha önceki rapolarda tarif edilmiş olan
kare şeklindeki anıta ait çok küçük parçalar dışında bunların büyük bir
kısmı kulelerin duvarlarına ait olmalıdır.
Girişin batısında taş kaplama üzerinde bulunun aşınmış durumdaki (burada
resmi verilmeyen) başka bir parçanın ise Kabul Salonu’na ait olduğu ve
aşağıya doğru yuvarlandığı düşünülmektedir.
Heykel
İnsan biçimli giysi kabartmalı heykele ait (K04.182 ile ID 04TR16U02stn01
ve birçok birleşen parça) birçok parçanın daha bulunduğu ve bunların ait
olduğu tabakanın daha iyi anlaşıldığı belirtilmelidir. Çizgili eteğin
eksik parçaları bir yağma çukurunda bulunmuş olmakla birlikte tahminen
bir kaide bloğuna işlenmiş olan ayaklara dair herhangi bir ize rastlanmamıştır.
Diğer yandan, kafaya ait (ID 05TR17U14stn01) iyi korunmamış parçaları
ile birlikte sol göz (Şek. 50),
taş kaplamanın üzerinde, büyük olasılıkla kulenin üst örtüsünden düşen
yanmış saz parçaları altında bulunmuştur. Buluntu tabakası, heykelin yangından
önce giriş geçidinde parçalandığı ve özgün konumunun bulunduğu yerden
çok da uzak olmadığını düşündürmektedir. Ancak vücuttan uzakta durduğu
anlaşılan sol kol ile heykelin sağ omuzda yer alan cismin izine rastlanmamıştır.
Dolayısıyla, cinsiyetinin belirlenmesi ya da tanımlanması mümkün olmamıştır.
Diğer bir gelişme ise, yan tarafta bulunan dikine eğimli ufak deliğin
figürü heykelin alt çeyreğinde yer alan geniş ahşap kenete tutturmak için
yapılmış olduğunun düşünülmesidir. Yıkım döküntüleri arasında ergimiş
kurşuna rastlanmış olması, bu amaçla kurşun kullanıldığı anlamında gelebilir;
ancak, buna ait herhangi bir iz kalmamıştır. Daha fazla birleştirme yapılsa
bile, bu esrarengiz ve güçlü betimlemenin anlaşılmasına herhangi bir katkı
sağlayacağını söylemek zordur.
Yontulmuş ve Yazıtlı Taş
Serbest konumlandırıldığı düşünülen ve bazı kabartma kenarlarında Eski
Frig dilinde yazıtlar ve yüzlerinde küçük ölçekli kabartma paneller bulunan
taş blokla (Şek. 51)
ilgili çalışmalar yaz boyunca devam etmiştir. Daha önce kazı sonucu bulunmuş
parçaların yeni birleşimleri özgün düzenlemenin daha iyi anlaşılmasına
izin vermiştir. Bu bloğun (K03.168 ile ID 03TR11U08stn02 ve birçok birileştirilmiş
parça) dikdörtgen profilli ve muhtemelen kare planlı olduğu bilinmektedir.
Ön yüzde bulunan ana panelde, kanatlı bir güneş kursu altında birbirine
bakan giysili iki erkek figürü bulunmaktadır. Bunlar büyük olasılıkla
grifon başlı cinlerdir.Yazıt, ön yüzün kabartma dört kenarı boyunca devam
etmektedir. Ön taraftan bakıldığında bloğun sol yanında yer alan daha
kısa bir yazıt, adak sahibi olarak Tata adını vermektedir. Yan panelleri
aslan figürlerinin süslediği ve bir kısımda bitki motiflerinin bulunduğu
düşünülmektedir. Bloğun arka kısmının yontulup yontulmadığı anlaşılamamıştır.
Nefesimizi tutarak Profesor Claude Brixhe’in metinle ilgili çalışmasını
tamamlamasını bekliyoruz. Bu yazıt ve kabartma panellerin üzerinde yer
aldığı kumtaşı blok henüz bulunamamıştır ve her ne kadar bloğun parçası
olduğu düşünülse de yangın sonucu biçim değiştirmiş malzemelerden bloğu
tamamlamak için yararlanmak olanaksız görünmektedir. Ayrıca, az sayıda
başka yontulmuş parça bulunmuş olmakla birlikte, bunların sayısı ve büyüklüğü
kesin olmayan bir rekonstrüksiyona dahi olanak vermemektedir. Başka bir
küçük fakat yuvarlak parça, büyük olasılıkla bir kemik parçasını kavrayan
avcı bir kuşu betimlemektedir. Kemik üstüne tünemiş avcı kuşlarını benzer
biçimde betimleyen kaymaktaşı adak heykelciklerine Gordion 6. yüzyıl buluntularında
da rastlanmıştır.
Dekoratif Metaller
Dekoratif
Bronz Şerit
Tamamı bulunmayan bronz şerit (K05.204 ile ID 05TR17U14met01), biri diğerinin
üzerinde yer alan iki kare panel biçiminde kabartma ve basma bezeklidir.
Üst panelde yer alan boğa ile alt panalde yer alan grifon, sol tarafa
bakmaktadır (Şek. 52).
Kubbe biçimli ekler Panelin kenarlarında kubbe biçiminde kabartmalar yer
almaktadır. Üst ve sağ kenarlar boyunca küçük dikiş delikleri vardır.
Bronz Armatür
İyi korunmuş dökme bronz eklemenin (K05.203 with ID 05TR17U12met01) bir
çanağın parçası olduğu düşünülmektedir (Şek. 53).
Altın Heykel Süslemesi
Girişin hemen ön kısmında yer alan dikme kaidesinin önünde ve taş kaplama
üzerinde kalın bir altın parça (K05.215 with ID 05TR16U16met05) bulunmuştur.
Ahşap bir çekirdek etrafında yuvarlak olarak biçimlendirilmiş ve çekirdeğe
bugün mevcut olmayan tek bir çiviyle tutturulmuştur. Biçimi büyük olasılıkla
bir düğümle sonlanan boynuzdur (Şek. 54).
Bu tür değerli bir objenin bulunmuş olması, yağmanın neden bu kadar yoğun
olduğunu da açıklamaktadır.
Demir ve Taş Mimari Elemanlar
Demir Şeritler
2002 yılında bulunanlarla büyük benzerlik gösteren iki uzun demir şerit
(K05.191 ve ID 05TR16U18met05, K05.192 ve ID 05TR16U18met06) geçidin güney
yanını oluşturan kule duvarının dibinde ortaya çıkarılmıştır. Girişin
iç ucunda bulunan benzer nitelikte demir şerit parçaları ise, bütün halde
ele geçen ve çekmeye hala çalışan iki demir şerit kadar iyi durumda değildir.
Bu şeritler üzerine açılmış deliklerin bir bölümünde yuvarlak başlı iri
çiviler (Şek. 55
ve 56)
yerinde bulunmuş, yakın çevredeki yanmış döküntüler arasında da bu çivilerin
benzerlerine rastlanmıştır. Bu şeritlerin, ahşap kapılara ait olduğu ve
her kanat üzerinde iki şeridin yer aldığı düşünülmektedir. Ele geçen malzemenin
boyutları bu yoruma uygun ve bulundukları yer de kapı kanatlarının, büyük
olasılıkla metal aksamı ve metal menteşe yuvalarını çalmak üzere yangından
önce yerinden söküldüğü biçimindeki savı destekler niteliktedir.
Demir Gergiler
2005 yılında Güney Kulesi’nin dibinde bulunan ikinci demir gergi (K05.207
with ID 05TR17U14met07), 2002 yılında Kuzey Kulesi’nin dibinde bulunan
ilk örnekler büyük benzerlik göstermekte ve Anıtsal Giriş’in mimari simetrikliği
konusundaki savı güçlendirmektedir. Gerginin (Şek. 57)
uçları kare biçiminde olup, yuvalarda iri yuvarlak başlı çiviler bulunmuştur.
Bunlara ek olarak ele geçen yassı başlı daha küçük boyutlu gergiler ile
bunlara ait daha ufak çiviler, geçen iki araştırma sezonunda bulunanlarla
benzerlik göstermektedir. Yukarıda sözü edilen şeritler gibi, bu demir
gergiler ahşap yapı sistemlerinin güçlendirilmesinde demirin önemine işaret
etmektedir.
Fildişi Kakma Parçaları
Saray Yapı Grubu’nun Anıtsal Girişi’nin ön cephesi çevresinde çok sayıda
küçük yarım daire biçiminde fildişi kakma parçası ortaya çıkarılmıştır.
Özgün yerleriyle ilgili herhangi bir veri bulunmamakta ve bu cephenin
bezeme programına ait olmak için boyutları fazla küçük görünmektedir.
2005 ve Önceki Araştırma Yıllarında Ortaya Çıkarılan Buluntularının Fotoğrafla
Belgelenmesi
2005 araştırma sezonunun ilk kısmında ve daha önceki sezonlarda ortaya
çıkarılan buluntuların çoğu, yüksek çözünürlükte dijital fotoğraflarla
belgelenmiştir. Çoğu basıma uygun olmak üzere, diğer tüm buluntuların
da dijital fotoğrafı çekilmiştir. Ayrıca, mimari taş bloklar üzerinde
sürdürülen başta olmak üzere, devam eden konservasyon çalışmaları da dijital
fotoğraflarla belgelenmektedir. Banyo ve baskı konusundaki zorluklar ve
maliyetin yüksek olması nedeniyle, geleneksel siyah/beyaz negatif filmle
fotoğraflama yönteminden vazgeçilmiştir. Daha büyük buluntular ile alan
çalışmaları ve yapılarının fotoğrafla belgelenmesinde renkli diapozitif
ya da saydam kullanımı devam etmekle birlikte, uygulamadaki güçlükler
ve yüksek maliyetler dijital görüntüleme yöntemlerinin tercih edilmesine
neden olmaktadır.
|
|
